Việt Nam giữ ổn định thị trường xăng dầu giữa biến động giá khu vực và thế giới

Bão từ Trung Đông đổ xuống Đông Nam Á

Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông từ đầu năm 2026 đã đẩy thị trường năng lượng toàn cầu vào trạng thái biến động mạnh. Giá dầu thô vượt 100 USD/thùng, trong khi dầu diesel tăng lên khoảng 238 USD/thùng vào cuối tháng 3, gấp hơn 2,5 lần mức nền 92–95 USD/thùng trước xung đột.

Tác động nhanh chóng lan sang các nền kinh tế nhập khẩu dầu ở Đông Nam Á, với mức độ khác nhau tùy theo năng lực và mức độ linh hoạt của chính sách bình ổn giá.

Theo seasia.stats (29/3/2026), Philippines ghi nhận mức tăng cao nhất khu vực, với xăng tăng 54,2% và diesel tăng 81,6%. Myanmar lần lượt tăng 55,4% và 76,9%, trong khi Campuchia là 52,8% và 78,7%.

Philippines là trường hợp chịu tác động nặng nề nhất. Quốc gia này vận hành giá nhiên liệu theo cơ chế thị trường tự do hoàn toàn, không có trợ giá diện rộng, khiến giá bán lẻ tăng hơn gấp đôi.

Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia. Dự báo tăng trưởng GDP năm 2026 bị điều chỉnh từ 5,2% xuống 4,5%, trong khi lạm phát có thể tăng thêm 0,8 điểm phần trăm, gây áp lực lớn lên người dân, đặc biệt là nhóm thu nhập thấp.

Tại Thái Lan duy trì cơ chế bình ổn thông qua Quỹ Nhiên liệu, nhưng quỹ này nhanh chóng cạn kiệt trước áp lực giá gia tăng. Ngày 26/3/2026, nước này ghi nhận đợt tăng giá mạnh nhất trong nhiều thập kỷ, với xăng tăng 14–22% và diesel tăng 18% chỉ sau một đêm, kéo theo làn sóng đổ xô mua nhiên liệu. Đến ngày 3/4, giá diesel tiếp tục tăng thêm 3,50 baht/lít, lên 47,74 baht/lít. Trước diễn biến này, Chính phủ buộc phải áp dụng các biện pháp khẩn cấp như làm việc từ xa, hạn chế đi lại và cấm xuất khẩu xăng dầu.

Malaysia đối mặt đồng thời hai áp lực: cải cách trợ giá và giá nhiên liệu toàn cầu tăng mạnh. Từ 1/4/2026, hạn mức xăng RON95 trợ giá giảm từ 300 xuống 200 lít/tháng/người. Người nước ngoài phải mua theo giá thị trường. Giá diesel tại bán đảo Malaysia tăng lên 5,52 RM/lít. Chính sách này giúp tiết kiệm khoảng 5 tỷ RM mỗi năm, nhưng đồng thời làm tăng chi phí cho người dân và doanh nghiệp thêm 5–8 tỷ RM.

Việt Nam - Kiên trì và linh hoạt giữa tâm bão

Trong bối cảnh thị trường khu vực biến động mạnh, Việt Nam triển khai chiến lược bình ổn đa tầng, kết hợp linh hoạt giữa Quỹ Bình ổn giá xăng dầu, các công cụ thuế và cơ chế điều hành. Chỉ trong một tháng, Quỹ Bình ổn được sử dụng 9 lần với tổng chi khoảng 5.300 tỷ đồng; đồng thời, lần đầu tiên ngân sách nhà nước tạm ứng 8.000 tỷ đồng vào Quỹ theo Quyết định số 483 ngày 27/3.

Song song với đó, Chính phủ triển khai đồng bộ các biện pháp tài khóa, gồm: giảm thuế nhập khẩu ưu đãi về 0% trong giai đoạn từ 9/3 đến 30/4/2026; đưa thuế bảo vệ môi trường đối với xăng (trừ ethanol), dầu diesel và nhiên liệu hàng không về 0% từ 26/3 đến 15/4; giảm thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng xuống 0%; và miễn khai thuế GTGT trong khi vẫn cho phép khấu trừ thuế đầu vào. Tổng mức giảm thu ngân sách ước khoảng 7.200 tỷ đồng mỗi tháng, nhằm phục vụ mục tiêu bình ổn giá.

Về điều hành, từ ngày 6/3, cơ quan quản lý được phép điều chỉnh giá ngay khi biến động trên 7% mà không cần chờ chu kỳ, và từ ngày 19/3, thời gian phản ứng tiếp tục rút xuống còn một ngày nếu biến động vượt 15%, qua đó hạn chế tình trạng dồn tích cú sốc giá.