Xuất khẩu rau quả sụt giảm, ngành hàng đối mặt nhiều thách thức

Lũy kế quý I, kim ngạch xuất khẩu chỉ đạt 1,1 tỷ USD, giảm 13,2% so với cùng kỳ năm ngoái. Nguyên nhân chính đến từ việc siết chặt kiểm định chất lượng, đặc biệt là đối với sầu riêng – mặt hàng chủ lực chiếm gần 50% tổng giá trị xuất khẩu của ngành. Tuy nhiên, dù gặp khó khăn, ngành rau quả vẫn duy trì cán cân thương mại dương, với xuất siêu đạt gần 522 triệu USD.

Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), kim ngạch xuất khẩu rau quả trong tháng 3 ước đạt 421 triệu USD, giảm 10,5% so với cùng kỳ năm trước. Đây là tháng thứ ba liên tiếp ngành này ghi nhận sụt giảm, trái ngược hoàn toàn với năm 2024 – khi xuất khẩu tăng trưởng mạnh ngay từ đầu năm và kéo dài suốt 12 tháng.

Tính chung quý I, xuất khẩu rau quả đạt 1,1 tỷ USD, giảm 13,2% so với năm ngoái. Một trong những nguyên nhân chính là do sầu riêng, mặt hàng chiếm một nửa kim ngạch ngành, đang gặp rào cản lớn tại thị trường Trung Quốc.

Cụ thể, Trung Quốc đã tăng cường kiểm tra dư lượng Cadimi và chất vàng O, khiến thời gian thông quan kéo dài. Theo quy trình, hàng xuất khẩu từ Việt Nam chỉ kiểm nghiệm mẫu với tỷ lệ nhất định. Tuy nhiên, khi đến cửa khẩu Trung Quốc, hàng sẽ tiếp tục bị xét nghiệm lại. Nếu không đạt yêu cầu, sản phẩm có nguy cơ bị trả về, gây ảnh hưởng không chỉ đến sầu riêng tươi mà cả sầu riêng đông lạnh.

Không chỉ Trung Quốc, các thị trường lớn khác như Mỹ và châu Âu cũng đang siết chặt kiểm tra chất lượng hàng nhập khẩu, tạo thêm áp lực cho doanh nghiệp Việt Nam.

Trước những thách thức hiện tại, ông Nguyễn Thanh Bình, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, thừa nhận: "Ngành rau quả sẽ gặp khó khăn trong việc đạt mục tiêu xuất khẩu 8 tỷ USD năm 2025."

Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh rằng nếu toàn bộ chuỗi giá trị từ nhà sản xuất, doanh nghiệp xuất khẩu đến cơ quan quản lý cùng hành động có trách nhiệm, tăng cường kiểm soát chất lượng sản phẩm, ngành hàng vẫn có thể đạt được mục tiêu đã đề ra.

Thực tế, năm 2024, xuất khẩu sầu riêng đạt 3,4 tỷ USD, chiếm gần 50% kim ngạch toàn ngành rau quả (7,15 tỷ USD). Điều này cho thấy tiềm năng lớn nếu các vấn đề kiểm định được giải quyết kịp thời.

Dù xuất khẩu gặp khó, thị trường rau quả trong nước lại ghi nhận nhu cầu tiêu thụ và chế biến tăng cao. Trong quý I, nhập khẩu rau quả đạt 578 triệu USD, tăng 17% so với cùng kỳ năm ngoái. Trung Quốc vẫn là thị trường nhập khẩu rau quả lớn nhất của Việt Nam, tiếp theo là Mỹ, Hàn Quốc, Nhật Bản, Thái Lan, Úc, Đài Loan, Malaysia, Hà Lan...

Đáng chú ý, dù kim ngạch xuất khẩu giảm, ngành rau quả Việt Nam vẫn duy trì cán cân thương mại dương. Trong tháng 3, xuất siêu đạt 249 triệu USD, lũy kế ba tháng đầu năm đạt 522 triệu USD. Điều này cho thấy ngành hàng vẫn có sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế, bất chấp những thách thức từ rào cản thương mại và kiểm định chất lượng.

Trước tình hình này, các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp cần chủ động thích ứng với quy định mới của từng thị trường, đặc biệt là Trung Quốc – đối tác nhập khẩu lớn nhất của ngành rau quả Việt Nam./.