Nghịch lý Việt Nam nhập khẩu hạt điều cao hơn xuất khẩu

Chỉ sau hơn 4 tháng đầu năm, kim ngạch nhập khẩu điều đã vượt xuất khẩu hàng trăm triệu USD. Theo số liệu của Cục Hải quan, từ đầu năm đến giữa tháng 5, Việt Nam xuất khẩu khoảng 1,5 tỷ USD hạt điều, trong khi nhập khẩu lên tới khoảng 2,3 tỷ USD.

Theo Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas), Việt Nam hiện là quốc gia nhập khẩu điều thô lớn nhất thế giới, đồng thời cung ứng tới 80% lượng nhân điều xuất khẩu toàn cầu. Năm 2025, doanh nghiệp trong ngành đã nhập khẩu hơn 3,122 triệu tấn điều thô với giá trị trên 4,667 tỷ USD, con số cho thấy mức độ phụ thuộc rất lớn vào nguồn cung bên ngoài.

Sự phụ thuộc này đang trở thành điểm nghẽn khi thị trường nguyên liệu quốc tế ngày càng biến động. Phần lớn điều thô nhập khẩu đến từ các quốc gia châu Phi, nơi nhiều chính sách mới đang được áp dụng nhằm giữ lại nguồn nguyên liệu cho chế biến trong nước. Một số nước quy định cấm xuất khẩu điều thô trong giai đoạn đầu vụ, áp giá xuất khẩu tối thiểu hoặc tăng thuế, phí đối với điều thô xuất khẩu.

Theo đánh giá của Vinacas, những thay đổi này khiến việc nhập khẩu điều thô của doanh nghiệp Việt Nam trở nên khó khăn hơn, chi phí tăng cao, qua đó làm giảm hiệu quả sản xuất-kinh doanh. Không chỉ chịu tác động từ chính sách thương mại, ngành điều còn đối mặt với những thách thức về địa chính trị. Xung đột tại Trung Đông và các khu vực khác tiếp tục gây gián đoạn chuỗi cung ứng, làm gia tăng chi phí logistics, giá nhiên liệu và vận chuyển.

Nguyên nhân nhập khẩu điều tăng mạnh trong những tháng đầu năm được cho là xuất phát từ việc công suất chế biến trong nước liên tục mở rộng, trong khi vùng nguyên liệu nội địa ngày càng thu hẹp. Nhiều năm qua, diện tích điều giảm dần do năng suất và hiệu quả kinh tế chưa cao, nhiều nông dân chuyển sang các loại cây trồng có giá trị tốt hơn như sầu riêng, cà phê hay cây ăn trái.

Hiện nguồn cung điều nguyên liệu cho Việt Nam chủ yếu đến từ Campuchia và các quốc gia châu Phi như Bờ Biển Ngà, Ghana, Nigeria hay Tanzania. Sau khi nhập khẩu, doanh nghiệp Việt Nam tiến hành chế biến sâu, tách nhân, rang, đóng gói rồi xuất khẩu sang Mỹ, EU, Trung Quốc và nhiều thị trường khác. Điều này cho thấy Việt Nam hiện đóng vai trò trung tâm chế biến điều của thế giới hơn là quốc gia chủ động hoàn toàn về vùng nguyên liệu.

Hiệp hội Điều Việt Nam cảnh báo, nếu không chủ động được vùng nguyên liệu, vị thế dẫn đầu thế giới về chế biến và xuất khẩu nhân điều của Việt Nam có thể bị ảnh hưởng trong thời gian tới.