Việt Nam tăng tốc cải cách, nâng sức cạnh tranh hút FDI

Tăng năng lực thực thi cải cách - Thúc đẩy thu hút vốn FDI

Kết luận 18 của Bộ Chính trị đã đặt ra yêu cầu rất rõ: Tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế, đổi mới mô hình tăng trưởng và thu hút có chọn lọc dòng vốn FDI chất lượng cao. Ngay sau đó, hàng loạt nghị quyết của Chính phủ về cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền và số hóa dữ liệu tiếp tục được ban hành với tốc độ chưa từng có. Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài ngày càng khốc liệt, cải cách thủ tục không chỉ để "giảm phiền hà", mà còn đặt ra những đòi hỏi mạnh mẽ về năng lực thực thi cải cách một cách thực chất nhất.

Việt Nam vẫn tiếp tục là một điểm đến hấp dẫn của dòng vốn toàn cầu khi vốn FDI đăng ký tăng 32% trong 4 tháng đầu năm, đạt hơn 18 tỷ USD. Ở chiều ngược lại, vốn đầu tư của Việt Nam ra nước ngoài, đã tăng tăng gấp 2,3 lần so với cùng kỳ năm ngoái, đạt hơn 700 triệu USD. Những con số này cho thấy một chuyển động mới của nền kinh tế Việt Nam: Không chỉ "đón đại bàng", mà doanh nghiệp Việt cũng đang bắt đầu mang vốn, công nghệ và tham vọng bước ra thế giới.

Ông Hồ Sỹ Hùng - Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đánh giá: "Năm 2026, điểm các doanh nghiệp có thể gặp khó khăn nhiều nhất chính là khâu "thực thi". Quá trình thay đổi này đòi hỏi sự thích ứng của các cấp thực hiện ở dưới. Và quá trình này cần thêm thời gian do nhiều vấn đề. trong đó có cả vấn đề bố trí nhân lực, năng lực của các cấp cán bộ này".

Tuy nhiên, để dòng vốn FDI thực sự tạo ra sức bật dài hạn, nhiều chuyên gia cho rằng Việt Nam cần nhanh chóng gia cố "phần móng" hiện vẫn còn nhiều điểm yếu, đó là hệ thống các doanh nghiệp hỗ trợ - nền tảng của nền sản xuất công nghiệp và năng lực thực thi cải cách thủ tục hành chính.

Thách thức "gia cố nền móng" thu hút FDI giai đoạn mới

Mọi chỉ số về FDI đều tăng, đặc biệt là vốn đăng ký mới tới hơn cùng 18 tỷ USD chỉ trong 4 tháng. Nhưng trong cuộc cạnh tranh thu hút đầu tư hôm nay, theo giới chuyên môn, các nhà đầu tư không chỉ nhìn vào ưu đãi thuế hay giá nhân công. Điều họ cần là tốc độ xử lý thủ tục, khả năng thực thi cải cách và một hệ sinh thái doanh nghiệp đủ mạnh để đi cùng chuỗi sản xuất toàn cầu. Đây được coi là một thách thức cho Việt Nam vì khi dòng vốn ngoại đang dịch chuyển rất nhanh, cải cách thủ tục hành chính cũng trở thành một chỉ số cạnh tranh quốc gia.

Theo Cục Đầu tư nước ngoài, vốn FDI vào Việt Nam 4 tháng đầu năm nay tiếp tục tăng, vốn Việt Nam đầu tư ra nước ngoài cũng tăng. Trong đó, đáng chú ý nhất là vốn FDI thực hiện đạt 7,4 tỷ USD - mức giải ngân cao nhất trong 5 năm qua. Những con số cho thấy Việt Nam đang bước vào giai đoạn kết nối sâu hơn với chuỗi cung ứng toàn cầu, không chỉ với vai trò "công xưởng", mà đang từng bước trở thành mắt xích đầu tư hai chiều của khu vực.

Ông Hồ Sỹ Hùng - Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nêu ý kiến: "Nếu chúng ta không thúc đẩy điều này thì chúng ta sẽ bỏ qua cơ hội và có thể làm lãng phí hiệu quả của các dòng vốn đang tìm hướng chảy vào để đầu tư".

Mục tiêu tăng trưởng cao đó kéo theo cả một cuộc đua âm thầm về tốc độ cải cách nhằm gia tăng nội lực.

Ông Phạm Văn Thịnh - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh cho hay: "Trong rất nhiều dự án chúng tôi cho làm song song, có thể chủ đầu tư phải tự chịu trách nhiệm việc làm của mình. Song song quá trình đó là được hoàn thiện hồ sơ. Lần này cải cách hành chính sẽ tạo thuận lợi rất nhiều cho các dự án đầu tư triển khai một cách nhanh chóng. Mục tiêu tăng trưởng hai con số sẽ có cơ sở vững chắc để thực hiện được".

Tuy nhiên, giữa những dòng vốn tỷ đô và mục tiêu tăng trưởng hai con số, một khoảng trống vẫn đang hiện hữu. Đó là năng lực của doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong nước - hệ năng lực cốt lõi của nền sản xuất công nghiệp. Nhiều doanh nghiệp Việt vẫn khó tiếp cận đất đai, giấy phép môi trường, chứng nhận công nghệ hay các khâu xử lý kỹ thuật chuyên sâu, trong khi doanh nghiệp FDI lại đi nhanh hơn nhờ hệ sinh thái hoàn chỉnh. Nếu không gia cố "phần móng" này, Việt Nam có thể trở thành nơi lắp ráp lớn, nhưng khó giữ được phần giá trị cao nhất trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

"Một số ngành nghề kinh doanh thắt chặt doanh nghiệp Việt nhưng cởi mở với doanh nghiệp FDI. Người ta sang đây cũng giống tôi nhưng lại có giấy hành nghề đó và tiếp thị tôi là anh cần tôi làm cho. Các anh em thành viên trong hiệp hội cũng nhận được tiếng nói chung là người ta rất khó để làm thủ tục đó", ông Lương Đức Thụ - Phó Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp Hỗ trợ Việt Nam (VASI) cho biết.

Dòng vốn FDI toàn cầu đang có sự dịch chuyển mạnh, theo giới chuyên môn, trong cuộc cạnh tranh toàn cầu điều giữ chân nhà đầu tư không chỉ là ưu đãi thuế hay giá nhân công rẻ, đó còn là những chuỗi cung ứng đủ mạnh từ hạ tầng đến công nghiệp hỗ trợ và đặc biệt quan trọng là tốc độ thực thi trong cải cách thủ tục hành chính phù hợp với bối cảnh mới.

Việc cải cách hành chính ở hiện tại không chi là câu chuyện giảm giấy tờ hay các thủ tục, mà nó phải mang lại hiệu quả thực chất là giảm chi phí cho doanh nghiệp, giảm thời gian vận hành để tối ưu hóa được hiệu quả hoạt động kinh doanh, để mở ra nhiều cơ hội hơn cho các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ tham gia sâu hơn và chuỗi cung ứng toàn cầu và chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp FDI.

Năng lực cải cách, trong đó có cải cách thủ tục hành chính giờ đây đang trở thành một chỉ số cạnh tranh đặc biệt quan trọng, khi dòng vốn FDI đang dịch chuyển nhanh vì nhiều lý do.

Phản ứng nhạy bén và quyết liệt, đầu tháng 4 vừa qua, Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã có Kết luận 18 trong đó chỉ rõ: "Thu hút có chọn lọc các dự án đầu tư nước ngoài; đổi mới chính sách thu hút FDI theo hướng chuyển từ trọng tâm ưu đãi thuế sang các chính sách ưu đãi khác, áp dụng ưu đãi sau - ưu đãi theo kết quả; chú trọng thúc đẩy chuyển giao công nghệ, kết nối giữa khu vực FDI với khu vực trong nước".

Đây là một thay đổi rất lớn về triết lý FDI của Việt Nam để phù hợp với bối cảnh mới. Liền ngay sau đó, cuối tháng 4, ngay trước kỳ nghỉ lễ dài, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành gần như đồng thời 8 nghị quyết lớn về cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm hàng trăm điều kiện kinh doanh, chuyển mạnh từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm", rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ đầu tư.

Cải cách thủ tục hành chính - "Đòn bẩy" thu hút FDI

Giờ đây không chỉ cạnh tranh bằng ưu đãi thuế hay giá nhân công, Việt Nam đang bước vào một cuộc cạnh tranh về tốc độ cải cách trong thu hút FDI. Nhiều nhà đầu tư nước ngoài đã cảm nhận được sự thay đổi này bằng tốc độ xử lý công việc thực tế tại các địa bàn nơi họ dừng chân và đều khá đồng thuận với nhau về quan điểm "cải cách thủ tục hành chính là một "đòn bẩy", thu hút mạnh FDI và Việt Nam sẽ có cơ hội được lựa chọn những dòng vốn chất lượng cao, công nghệ cao, phù hợp với giai đoạn mới.

Ông Kim Inwoo - Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Hàn Quốc tại Việt Nam (KOCHAM) đánh giá: "Điều tôi đánh giá rất cao gần đây là các thủ tục hành chính của Việt Nam đã được rút gọn và cải cách rất nhiều, chất lượng dịch vụ cũng cải thiện hơn. Tôi thực sự ngạc nhiên về những thay đổi này và nó tạo ra một môi trường đầu tư rất tốt".

"Thủ tục đầu tư đã được rút ngắn từ 30 ngày xuống chỉ còn 7 đến 15 ngày. Thậm chí, một số ngành nghề công nghệ cao còn được miễn các thủ tục cấp phép đầu tư. Về quy trình và ưu đãi, đặc biệt là ưu đãi thuế đối với các ngành công nghệ cao, các chính sách miễn giảm đã trở thành bàn đạp hỗ trợ rất tốt để thu hút ngành bán dẫn, linh kiện điện tử và công nghệ cao vào Việt Nam", bà Nguyễn Phương Nga - Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn CNC Tech cho hay.

Ông Ben Ding Khoon Yew - Tổng Giám đốc Tập đoàn SoilBuild International, Singapore chia sẻ: "Khi chúng tôi đưa nhà đầu tư nước ngoài đến Bắc Ninh, tỉnh có thể cung cấp ngay thông tin khu đất còn trống, giá bao nhiêu, rồi cử cán bộ đưa doanh nghiệp đi thực địa ngay lập tức. Có những quyết định được phản hồi chỉ sau một ngày".

Ông Lifeng Chang - Giám đốc Bộ phận Chuỗi cung ứng và Hậu cần, Công ty Công nghệ Accton Việt Nam, tỉnh Phú Thọ cho biết: "Hiện tại, các thủ tục hành chính của Việt Nam chúng tôi đều có thể tự đăng ký trực tuyến trên mạng, mọi thủ tục diễn ra rất nhanh chóng. Chúng tôi cũng nhận được rất nhiều sự hỗ trợ từ nhà nước Việt Nam, đặc biệt là các ưu đãi về thuế. Chúng tôi rất cảm kích và cũng dựa vào những ưu đãi đó để quyết định đến Việt Nam đặt các nhà máy sản xuất".

Trong mắt nhiều nhà đầu tư quốc tế, cải cách thủ tục hành chính giờ đây không còn là một khẩu hiệu chính sách. Nó hiện ra rất cụ thể ở từng "điểm chạm": Từ lúc nhập cảnh ở sân bay, tiếp cận đất đai, rút ngắn thời gian xin giấy phép các loại, cho tới khi nhà máy có thể vận hành thực tế. Trong cuộc đua thu hút vốn đầu tư nước ngoài, quốc gia nào tạo được cảm giác nhanh hơn, minh bạch hơn và đồng hành thực chất hơn với doanh nghiệp, quốc gia đó sẽ có lợi thế lớn hơn trong việc giữ chân dòng vốn ngoại.