Gỡ "nút thắt" hóa đơn điện tử khi trả lại hàng hóa

Từ nỗi lo "ngại" trả hàng...

Trong suốt một thời gian dài, việc khách hàng trả lại hàng hóa luôn là "cơn ác mộng" đối với các hộ kinh doanh (HKD) đã chuyển đổi sang hóa đơn điện tử (HĐĐT). Trước đây, quy trình xử lý hóa đơn khi trả hàng thường bị đánh giá là phức tạp, thiếu thống nhất và tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý khiến người kinh doanh luôn trong trạng thái "vừa làm vừa lo".

Chị Nguyễn Thị Thu, chủ một cửa hàng thời trang thiết kế tại phố Quán Thánh (Hà Nội) chia sẻ: "Bán hàng online, việc khách đổi size hay trả hàng là chuyện cơm bữa. Thế nhưng với HĐĐT trước đây, mỗi lần khách trả một chiếc áo là một lần tôi 'toát mồ hôi' với đống thủ tục. Có khi tiền lời cái áo không bằng tiền công ngồi loay hoay tìm cách điều chỉnh hóa đơn trên hệ thống".

Thực tế, nhiều chủ hộ kinh doanh khác cũng rơi vào tình cảnh tương tự khi việc lập hóa đơn điều chỉnh hay hóa đơn thay thế luôn gây ra sự lúng túng cực độ. Nếu thực hiện sai sót, doanh thu hiển thị trên hệ thống của cơ quan thuế sẽ cao hơn thực tế rất nhiều, dẫn đến việc hộ kinh doanh phải nộp thuế "oan" trên những đơn hàng vốn đã bị hoàn trả. Ngược lại, nếu chọn giải pháp hủy hóa đơn không đúng quy định để "khớp" số liệu, HKD lại đối mặt với nguy cơ bị xử phạt vi phạm hành chính về hóa đơn với mức phạt không hề nhỏ.

Anh Tạ Thế Minh, chủ của hàng kinh doanh đồ gia dụng trên các sàn thương mại điện tử cho biết thêm: "Cái khó nhất là sự không đồng nhất giữa người mua và người bán. Nhiều khách hàng cá nhân họ không có chữ ký số, không biết cách xác nhận biên bản trả hàng điện tử. Thành ra, chúng tôi cứ loay hoay giữa việc làm đúng luật thì khó cho khách, mà làm tắt thì lại sợ cơ quan thuế kiểm tra". Chính "nút thắt" về mặt kỹ thuật và thủ tục này đã vô hình trung tạo ra tâm lý e dè, thậm chí là rào cản lớn cản trở sự phát triển của thương mại điện tử, nơi mà tỉ lệ hoàn trả hàng luôn ở mức cao đặc thù.

Nhiều hộ kinh doanh thay vì đẩy mạnh doanh số lại chọn cách hạn chế quy mô hoặc chỉ giao dịch bằng tiền mặt để tránh những rắc rối phát sinh từ hóa đơn. Nỗi lo về việc "sai một ly đi một dặm" trong kê khai thuế đã khiến không ít cá nhân kinh doanh cảm thấy hụt hơi trong cuộc đua chuyển đổi số, làm chậm lại tiến trình minh bạch hóa nền kinh tế mà Nhà nước đang hướng tới.

... Đến "lời giải" mang tên Nghị định 68/2026/NĐ-CP

Trong bối cảnh đó, sự ra đời của Nghị định 68/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ đầu tháng 3/2026 đã trực diện tháo gỡ những vướng mắc tồn đọng, mang lại một diện mạo mới cho công tác quản lý thuế đối với khu vực kinh tế cá thể. Điểm sáng lớn nhất của văn bản pháp lý này chính là việc chuẩn hóa quy trình xử lý hóa đơn điện tử trong trường hợp trả lại hàng hóa một cách đơn giản và minh bạch, giúp xóa bỏ tâm lý e ngại vốn đã bám rễ sâu trong cộng đồng kinh doanh.

Đi sâu vào các giải pháp kỹ thuật, cơ chế tự động hóa và đồng bộ được xem là bước đột phá mang tính quyết định. Nghị định 68 cho phép hộ kinh doanh thực hiện lệnh "hoàn trả" ngay trên giao diện phần mềm hóa đơn khởi tạo từ máy tính tiền. Khi có biên bản thỏa thuận trả hàng được xác lập, hệ thống sẽ tự động thực hiện việc đối chiếu mã định danh của hóa đơn gốc và tạo lập hóa đơn trả hàng một cách tức thì. Theo các chuyên gia công nghệ tài chính, việc tích hợp giúp giảm tới 70% thao tác thủ công so với trước đây. Thay vì phải thực hiện hàng loạt bước tra soát và nhập liệu lại từ đầu, người bán giờ đây chỉ cần một vài thao tác xác nhận là hệ thống đã có thể tự xử lý các tham số logic, đảm bảo tính chính xác tuyệt đối cho dữ liệu thuế.

Song song với cải cách kỹ thuật, việc xác lập ngưỡng doanh thu và minh bạch hóa nghĩa vụ thuế cũng mang lại sự an tâm rất lớn cho người dân. Nghị định đã làm rõ nguyên tắc điều chỉnh doanh thu tính thuế ngay trong kỳ phát sinh việc trả hàng, thay vì phải chờ đợi các thủ tục đối soát phức tạp cuối năm. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với các hộ kinh doanh có quy mô doanh thu quanh ngưỡng 1 tỷ đồng/năm, vốn là mốc bắt buộc phải sử dụng hóa đơn điện tử theo quy định mới. Ông Nguyễn Đỗ Anh, chủ một hộ kinh doanh đồ điện máy tại phố Hai Bà Trưng (Hà Nội) bày tỏ sự phấn khởi khi cho rằng quy định mới giúp số thuế phải nộp luôn bám sát với lợi nhuận thực tế. Theo ông, việc xác định rõ ràng doanh thu thực thu sau khi trừ đi các đơn hàng hoàn trả giúp hộ kinh doanh thoát khỏi áp lực nộp thuế "hụt" vào vốn, tạo điều kiện để tái đầu tư nguồn lực một cách hiệu quả hơn.

Bên cạnh đó, Nghị định 68 còn đóng vai trò là "trọng tài" giúp bảo vệ quyền lợi cho cả người mua lẫn người bán trong các giao dịch có giá trị lớn. Đối với những loại tài sản phải đăng ký quyền sở hữu đã đứng tên người mua, văn bản hướng dẫn chi tiết rằng người mua sẽ là bên chịu trách nhiệm lập hóa đơn trả lại hàng nếu họ có sử dụng hóa đơn điện tử. Quy định này đã xóa bỏ hoàn toàn sự mập mờ trong việc xác định bên có trách nhiệm xuất hóa đơn, một vấn đề vốn thường xuyên gây tranh chấp pháp lý trong quá khứ. Điểm mới này được các chuyên gia kinh tế đánh giá cao, bởi nó không chỉ giúp minh bạch hóa dòng chảy hàng hóa mà còn bảo vệ uy tín cho người bán khi thực hiện các thủ tục thu hồi tài sản theo đúng quy định pháp luật.

Các chuyên gia kinh tế đều nhận định rằng, việc gỡ bỏ "nút thắt" hóa đơn là một chiến lược thông minh để nâng cao năng lực quản lý của cơ quan thuế, đồng thời nuôi dưỡng nguồn thu bền vững. Khi không còn phải loay hoay với những sổ sách rắc rối hay nỗi lo bị xử phạt hành chính vô lý, các hộ kinh doanh sẽ có thêm thời gian và tâm trí để tập trung tối đa vào việc nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ. Đây chính là tiền đề quan trọng để xây dựng một môi trường kinh doanh số lành mạnh, nơi mà sự minh bạch trở thành lợi thế cạnh tranh thay vì là gánh nặng cho mỗi cá nhân kinh doanh.

Nghị định 68/2026/NĐ-CP chính là cam kết của Chính phủ trong việc lấy người nộp thuế làm trung tâm. Với lời giải thỏa đáng cho bài toán trả lại hàng, kỷ nguyên số đối với hộ kinh doanh không còn là một khái niệm xa vời hay đầy rủi ro, mà đã trở thành một hành trình tự tin và bền vững./.