Vỡ quy hoạch vùng nguyên liệu sầu riêng

Trong những năm gần đây, giá sầu riêng từng lập đỉnh, mang đến kỳ vọng đổi đời cho nhiều nhà vườn. Đây cũng là lý do khiến diện tích tăng quá nhanh, vùng nguyên liệu phát triển thiếu kiểm soát. Nhất là khi thời gian qua, không ít hộ dân ở khu vực miền Tây Nam Bộ đã bỏ lúa, mít để trồng sầu riêng.

Cả khu vực rộng 30.000m2, vốn là ruộng lúa của gia đình ông Nguyễn Minh Thi (xã Mỹ Thiện, tỉnh Đồng Tháp). Thế nhưng, hơn 1 năm nay, vì khát vọng làm giàu, gia đình ông Thi đã quyết định bỏ trồng lúa chuyển sang trồng sầu riêng.

Không chỉ đất lúa, nhiều diện tích xoài, mít tại địa phương cũng lần lượt được chuyển sang sầu riêng. Xu hướng phát triển nóng cũng diễn ra trên toàn tỉnh Đồng Tháp. Theo quy hoạch, đến năm 2030 diện tích sầu riêng của la 32.000 ha, nhưng hiện nay đã đạt khoảng 33.000 ha và vẫn tăng thêm 2.000 - 2.500 ha mỗi năm.

Điều đáng lo là nhiều hộ trồng sầu riêng chưa được hướng dẫn đầy đủ về quy trình canh tác. Kết quả lấy mẫu gần đây cho thấy một số khu vực có nguy cơ nhiễm cadimi, có khả năng ảnh hưởng đến chất lượng trái nếu không được điều chỉnh kịp thời trong quá trình canh tác. Trong khi việc sử dụng phân bón tại nhiều nhà vườn vẫn chủ yếu theo kinh nghiệm hoặc tư vấn từ đại lý.

Phát triển vùng nguyên liệu là điều cần thiết. Nhưng nếu mở rộng diện tích quá nhanh, thiếu quy hoạch và kiểm soát chất lượng, thì kỳ vọng làm giàu từ sầu riêng cũng có thể trở thành rủi ro đối với chính người nông dân.

Đứt gãy liên kết chuỗi sầu riêng

Không chỉ phát triển nóng diện tích, tại nhiều vùng trồng sầu riêng, mối liên kết giữa nông dân, hợp tác xã. doanh nghiệp còn khá lỏng lẻo. Điều này khiến cả nông dân và doanh nghiệp đều chịu nhiều rủi ro, nhất là khi thị trường thay đổi quy định nhập khẩu

Muốn tham gia chuỗi xuất khẩu, vùng trồng phải được cấp mã số và đáp ứng các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, quản lý chất lượng. Thế nhưng, tại tỉnh Đồng Tháp, mới chỉ hơn một nửa diện tích sầu riêng được cấp mã số vùng trồng. Điều đó đồng nghĩa, nhiều nhà vườn vẫn phải tự tìm đầu ra, đứng ngoài các chuỗi liên kết tiêu thụ.

Thiếu một chuỗi liên kết trực tiếp giữa vùng trồng với doanh nghiệp thu mua, nên theo tiết lộ của một doanh nghiệp xuất khẩu, đã thành luật bất thành văn, thương lái trở thành mắt xích gần như bắt buộc trong mỗi vụ thu hoạch.

Khi cả người trồng lẫn doanh nghiệp đều phụ thuộc vào khâu trung gian, quyền quyết định giá bán không còn nằm trong tay những người trực tiếp sản xuất hay xuất khẩu. Điều đó đã bộc lộ rõ trong vụ thu hoạch tháng 5, tháng 6 vừa qua, khi giá sầu riêng giảm sâu.

Một bên có sầu riêng nhưng không tự quyết được giá. Một bên cần hàng nhưng không thể mua trực tiếp. Khi vùng nguyên liệu chưa được tổ chức thành chuỗi liên kết, cả người trồng lẫn doanh nghiệp thu mua vẫn sẽ là những người gánh phần lớn rủi ro mỗi khi thị trường biến động.

Sắp xếp, quy hoạch đồng bộ vùng nguyên liệu sầu riêng

Thực tế tại tỉnh Đồng Tháp đã cho thấy các nhân tố chưa có ý thức về xây dựng ngành hàng. Tư duy mạnh ai nấy làm, vùng nguyên liệu đang phát triển nhanh hơn quy hoạch và nhanh hơn cả khả năng kiểm soát chất lượng.

Ông Lê Hà Luân - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp cho biết: "Tôi cũng ví von nó như là một nhà máy nhưng không có mái che. Cần phải tổ chức lại bằng đúng quy trình sản xuất, tiêu chuẩn sản xuất và có sự kiểm soát chặt chẽ, như vậy sản phẩm đầu ra mới có đáp ứng được các tiêu chuẩn xuất khẩu về chất lượng, về số lượng, về tất cả các vấn đề chỉ số khác".